Thema 2008

de Thijs Kramerlezing

Thijs Kramerlezing in de Koorkerk

Een impressie door Rinus Antonisse

De verwachtingen zijn hooggespannen. De eerste Thijs Kramerlezing moet de toon voor de volgende zetten. Het onderwerp is er naar: Groenblauwe Deltawerken: een eeuw verder. Daar vallen wel enkele inspirerende visies op los te laten.

Bedenk maar wat er afgelopen eeuw is voorgevallen. Honderd jaar geleden is de delta nog echt een eilandenrijk. Het is vooral de Februariramp van 1953 die voor ingrijpende veranderingen in de delta zorgt. Meer nog de daarop volgende deltawerken. Ze zorgen voor de grootste ingreep in duizend jaar. Aanzienlijke kustverkorting, het ontstaan van nieuwe meren. Na de komst van de Westerscheldetunnel in 2003 verdwijnen, op een fietsvoetveer na, de laatste veerlijnen.

De Thijs Kramerlezing komt op een moment dat nieuwe aanpassingen voor de deur staan. In de eerste plaats om de nadelige gevolgen van de deltawerken aan te pakken. In de tweede plaats om tijdig een antwoord te geven op de klimaatverandering en vooral de daardoor sneller stijgende zeespiegel. In de derde plaats is de vraag aan de orde of de delta meer moet inzetten op een groenblauwe toekomst, of het ‘rode’ spoor van meer verstedelijking en haven- en industriële activiteiten moet volgen. Vandaar de hooggespannen verwachtingen. De goed gevulde Koorkerk van de protestantse gemeente Middelburg gonst. Commissaris van de koningin Karla Peijs gewaagt van een bijzonder moment, met een droevige aanleiding: het verongelukken van Thijs Kramer in augustus 2006. Ze roept hem in
herinnering als het boegbeeld van de Zeeuwse natuurbescherming, een visionair provinciaal bestuurder en een uiterst plezierig mens. Iemand die tegenstellingen wist om te buigen in gezamenlijke belangen.

Chris Kalden, directeur van Staatsbosbeheer en voorzitter van het comité van aanbeveling, toont zich verheugd over het initiatief van het provinciaal bestuur om de tweejaarlijkse lezing te ondersteunen.,,Het is niet alleen een waardering voor de mens, maar ook voor de bestuursstijl van Thijs Kramer’’, tekent hij aan. Kalden rekent op ‘inspirerende gedachten en ideeën van sprekers van formaat’ en hij heeft het over ‘utopieën die energie geven om het ondenkbare denkbaar te maken.’’

Zijn woorden voeden de hooggespannen verwachtingen. Zij zijn misschien wel té hoog. Misschien dat zich daarom enkele uren later een licht gevoel van teleurstelling manifesteert. Drie interessante toespraken – daar niet van. Maar om daar opmerkelijke visies uit te peuren, dat valt niet mee. De inleiders geven eigenlijk meer een stand van zaken. Ze stippen de toekomst wel aan, echter de splinternieuwe verbindingen ontbreken. Geen verrassende ideetjes zoals Thijs Kramer die graag mocht ontvouwen. Ruud Schotting, hydroloog en hoogleraar kwantitatief watermanagement aan de Roosevelt Academy zegt volmondig ‘ja’ op de vraag of de techniek oplossingen voor de delta van de toekomst biedt. Zijn credi: we kunnen alles aan, niet de techniek is een probleem, eerder het beschikbaar komen van
voldoende geld. Zijn college is enthousiasmerend; de ontwikkelingen en bedreigingen zet hij helder op een rij.

De aanbevelingen van Schotting zijn de geijkte. Ze doen het hart niet sneller kloppen: energiebesparing en inzetten op niet-fossiele energiebronnen, aanpassen van het waterbeheer, meer aandacht voor overstromingsrisico’s, het klimaatbestendig maken van ecosystemen. ,,Voorkomen dat we zó met de rug tegen de muur staan, dat we naar middelen moeten grijpen die we niet willen’’, luidt hij uit. Tsja, waar hebben we dat eerder gehoord?

De rijksadviseur voor het landschap Dirk Sijmons begint veelbelovend. Hij zet de Nederlandse delta  internationaal neer, als zijnde één van de 40 grootste delta’s in de wereld. Alle met vergelijkbare voor- en nadelen: de beste landbouwgrond, de belangrijkste Wetlands, doorgaande verstedelijking en kwetsbaar voor de gevolgen van de klimaatverandering. Sijmons stelt vast dat in onze delta de grens van landwinning is bereikt. Hooguit zijn er aan de kust nog wat mogelijkheden. Hij pleit voor vergroting van de kustveiligheid door de natuur zoveel mogelijk in te schakelen. De kern van zijn betoog richt zich op de noodzaak om de delta groenblauw te houden. Kiezen voor een groenblauwe toekomst -dat is voor Sijmons zo klaar als een klontje-. Over de route die daarvoor gevolgd moet worden is hij minder uitgesproken. Andere vormen van landbouw en het landschap als toeristische troef. Tsja, waar hebben we dat eerder gehoord?

De nadrukkelijk als geboren Zeeuw aangekondigde historicus en publicist Steven van Schuppen gaat in op de verhouding tussen mens en water. Is de mens doof geworden voor de stem van het water? Hij vindt van wel en beveelt aan beter te luisteren naar die stem. Om zo op een slimme en behendige manier met de dynamiek van het water om te gaan. Tsja, waar hebben we dat eerder gehoord? De eerste Thijs Kramerlezing. Interessant? Ja. Inspirerend? Matig. Vernieuwend? Niet echt. Utopisch? Nee. De creativiteit die onverwachte werelden met elkaar verbindt – typisch Thijs – ontbrak. Alle begin is moeilijk. Over twee jaar is er een nieuwe kans.

Rinus Antonisse
Rinus Antonisse was in 2008 journalist en verslaggever bij de Provinciale Zeeuwse Courant. Hij schreef deze
beschouwing op persoonlijke titel.